1. Táo bón là gì ?
Táo bón là trẻ đi ngoài phân rắn, khô phải rặn nhiều và số lần đi ngoài ít hơn bình thường . Ở trẻ nhỏ bú mẹ có thể đi 1 lần/ 1 ngày hoặc 1 lần/ 2 ngày, trẻ lớn có thể 1 lần/ ngày hoặc 2 lần/ tuần hoặc ít hơn..
Trẻ bị táo bón thường chán ăn, đau khi đi ngoài, có thể có máu ở hậu môn hoặc máu dính phân khi đi ngoài do phân rắn cọ sát gây rách niêm mạc trực tràng hoặc hậu môn.
2. Nguyên nhân gây táo bón .
a. Ở trẻ nhỏ dưới 2 tuổi :
*Chủ yếu là do sai lầm trong chế độ ăn uống:
- Ăn chưa đủ số lượng hàng ngày: ăn thiếu, ăn ít,
- Ăn ít chất xơ.
- Uống ít nước, ăn ít hoa quả, rau xanh.
- Trẻ được nuôi bằng thức ăn nhân tạo( ăn sữa bò dễ bị táo bón hơn sữa mẹ)
- Mẹ bị táo bón con bú sữa cũng dễ bị táo bón.
* Do giảm trương lực ruột trong bệnh còi xương, suy dinh dưỡng, thiếu máu.
*Rối loạn vi khuẩn đường ruột.
* Do tổn thương thực thể ở đường tiêu hoá:
- Các dị tật bẩm sinh :phình đại tràng bẩm sinh, giãn đại tràng. Táo bón thường bắt đầu sớm ngay sau khi đẻ và thường kéo dài hàng tháng.
- Mắc phải: nứt hậu môn hoặc bị trĩ, nên đi ngoài đau gây co thắt hậu môn.
- Cơ thành bụng yếu hoặc liệt do các nguyên nhân thần kinh.
- Bệnh bại liệt, di chứng não, viêm não, màng não.
- Thiểu năng tuyến giáp.
- Rối loạn điện giải: giảm Kali.
- Khối u đại tràng.
b. Ở trẻ lớn :
* Yếu tố tinh thần: nhịn đi ngoài do sợ bẩn hoặc có nguyên nhân trước đó khiến trẻ đau hoặc chảy máu khi đi ngoài.
* Do chế độ ăn uống: uống ít nước, không ăn rau, hoa quả, ít chất xơ.
*Trẻ mải chơi, không tập trung trong khi đi ngoài.
*Do trẻ dùng thuốc nhuận tràng quá nhiều, kháng sinh, giảm ho có codein.
3. Cách xử trí khi táo bón :
· Nếu táo bón mới xảy ra cần điều chỉnh chế độ ăn :
- Cho trẻ ăn đủ số lượng hàng ngày..
- Cho trẻ ăn rau xanh và hoa quả; chọn các loại rau có tính chất nhuận tràng như rau khoai lang, mồng tơi, rau diền, củ khoai lang.( khi nấu bột cháo cho trẻ băm hoặc xay nhỏ cho ăn cả cái). Cho ăn các loại hoa quả chín : chuối tiêu, đu đủ, bưởi, cam, quýt, thanh long. Không nên cho ăn cà rốt, hồng xiêm, táo..
- Uống nhiều nước trong ngày. Có thể dùng nước cốt khoai lang sống. cách làm : khoai lang gọt vỏ, rửa sạch đêm giã nhỏ vắt lấy nước cho trẻ uống..
- Trẻ ăn sữa bò bị táo bón: pha sữa loãng hơn bình thường một chút, có thể pha thêm 1 thìa cà phê nước quả ( cam, quýt) vào sữa cho trẻ, hoặc dùng nước cháo pha sữa cho trẻ từ 4 tháng trở lên. Nên chọn loại sữa có bổ sung Prebiotic ( GOS, FOS), hoặc Probiotic ( Bifidus).
- Mẹ bị táo bón khi cho con bú thì phải điều trị táo bón cho mẹ: ăn nhiều rau quả, uống nhiều nước ( 1,5l- 2l/ ngày).
- Xoa bụng cho trẻ theo khung đại tràng từ phải qua trái ngày 3- 4 lần vào khoảng cách giữa 2 bữa ăn để khích thích làm tăng nhu động.
· Đối với trẻ lớn:
- Tập thói quên ăn nhiều rau trong bữa ăn ( trẻ tuổi mẫu giáo cần 100 – 150g rau/ ngày) Cho trẻ ăn cả múi các loại quả; quýt, bưởi; ăn đu đủ, chuối tiêu, thanh long.
- Tập cho trẻ đi đại tiện đúng giờ qui định, nên cho trẻ đi bô sau bữa ăn vì lúc này nhu động ruột hoạt động tăng..
· Các trường hợp táo bón do nứt hậu môn; rửa sạch hậu môn, bôi dung dịch nitrat bạc 2%.
· Điều trị các bệnh : còi xương, suy dinh dưỡng, thiếu máu nếu có.
· Khi đã dùng các biện pháp trên không có kết quả thì mới dùng thuốc và thụt tháo.
Những trường hợp táo bón cần phải cho trẻ đi khám tại bệnh viện:
- Táo bón kéo dài trên 1 tuần, thay đổi chế độ ăn không có tác dụng.
- Táo bón sau khi trẻ mới sinh, bụng chướng.
- Táo bón ảnh hưởng đến tiêu hoá: kém ăn, gầy sút, suy dinh dưỡng kèm theo nôn.
Bác sỹ Celia